Kedilerde Fip Hastalığı Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Kedilerde FIP Hastalığı Nedir?

Kedilerde FIP, feline koronavirüsün bazı kedilerde değişime uğraması ve bağışıklık yanıtıyla birlikte organlarda yaygın iltihaplanmaya yol açmasıyla gelişen ciddi bir hastalıktır. Karın ve göğüs boşluğunun yanı sıra böbrekler, karaciğer, gözler ve sinir sistemi etkilenebilir. Koronavirüs taşıyan her kedi FIP hastası değildir. Enfekte kedilerin çoğunda FIP gelişmez. Hastalık özellikle genç kedilerde görülse de her yaştaki kediyi etkileyebilir. Kedinizde uzun süren ateş, iştahsızlık veya kilo kaybı varsa nedeninin belirlenmesi için bir veteriner kliniği tarafından değerlendirilmesi gerekir.

FIP Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Kedilerde FIP belirtileri arasında düşmeyen ateş, iştahsızlık, halsizlik ve kilo kaybı bulunur. Islak FIP’te sıvı birikimine bağlı karın şişliği veya solunum güçlüğü öne çıkarken kuru FIP’te belirtiler etkilenen organa göre değişir.

Effusive FIP (Islak FIP) Belirtileri

• Karın Şişliği: Karın boşluğunda biriken sıvı, gövdede belirgin genişlemeye yol açabilir.

• Solunum Güçlüğü: Göğüste sıvı biriktiğinde nefesler hızlanabilir ve kedi zorlanarak soluyabilir.

• Tekrarlayan Ateş: Ateş uzun sürebilir veya düştükten sonra yeniden yükselebilir.

• İştahsızlık: Kedi daha az yiyebilir ya da mamayı tamamen reddedebilir.

• Halsizlik ve Zayıflama: Hareket azalırken kas kaybı gelişebilir; karındaki şişlik zayıflamayı gizleyebilir.

Non-effusive FIP (Kuru FIP) Belirtileri

• Kilo Kaybı: Kedi giderek zayıflayabilir; yavrularda beklenen kilo artışı görülmeyebilir.

• İştahsızlık ve Halsizlik: Oyun isteği azalabilir, kedi daha fazla uyuyabilir veya saklanabilir.

• Uzayan Ateş: Belirgin bir neden bulunamayan, tekrarlayan ateş görülebilir.

• Gözde Değişiklikler: Göz içi iltihabına bağlı bulanıklık, renk değişikliği veya görme kaybı gelişebilir.

• Sarılık: Karaciğer ve safra sistemi etkilendiğinde diş etleri, göz akları veya kulak içleri sararabilir.

• Denge ve Yürüme Bozukluğu: Sinir sistemi tutulduğunda sendeleme, arka bacaklarda güçsüzlük veya nöbet görülebilir.

Bu belirtiler tek başına FIP tanısı anlamına gelmez. Ağız açık soluma, nöbet veya ayağa kalkamama durumunda acil veteriner değerlendirmesi gerekir.

Kedilerde FIP Çeşitleri Nelerdir?

Kedilerde FIP, belirgin sıvı birikiminin bulunup bulunmamasına göre ıslak FIP ve kuru FIP olarak iki ana klinik formda tanımlanır. Nörolojik FIP ise hastalığın sinir sistemini tuttuğu durumdur; bağımsız üçüncü bir ana form değildir.

Effusive FIP (Islak FIP)

Islak FIP’te damar hasarına bağlı olarak karın veya göğüs boşluğunda protein bakımından zengin sıvı birikir. Karındaki sıvı dışarıdan fark edilen bir şişliğe yol açabilir. Göğüste biriken sıvı ise akciğerlerin genişlemesini zorlaştırır. Aynı kedide hem karın hem de göğüs boşluğu etkilenebilir.

Non-effusive FIP (Kuru FIP)

Kuru FIP’te belirgin sıvı birikimi yerine organlarda iltihaplı odaklar gelişir. Böbrekler, karaciğer, bağırsaklar veya lenf düğümleri tutulabilir. Belirtiler organ hasarının yerine göre değiştiğinden hastalığı fark etmek zorlaşabilir. Kuru ve ıslak forma ait bulgular aynı kedide birlikte görülebilir veya zaman içinde değişebilir.

Nörolojik FIP

Nörolojik FIP, beyin veya omuriliğin etkilenmesiyle ortaya çıkar. Denge kaybı, yürüme güçlüğü, titreme ve nöbet görülebilir. UC Davis, nörolojik tutulumu daha çok kuru formla ilişkilendirse de ıslak FIP’te de sinir sistemi belirtileri gelişebilir. Bu tutulum, antiviral ilacın dozunun ve tedavi takibinin ayrıca düzenlenmesini gerektirebilir.

Kedilerde FIP Tanısı Nasıl Koyulur?

Kedilerde FIP tanısı; muayene, kan tahlilleri, görüntüleme ve uygun örneklerden yapılan testlerin birlikte değerlendirilmesiyle konulur. Pozitif koronavirüs antikor testi veya dışkı PCR sonucu, tek başına FIP tanısı değildir.

• Öykü ve Muayene: Kedinin yaşı, kilo değişimi, ateşi ve belirtilerin başlangıcı değerlendirilir; karın, gözler ve sinir sistemi kontrol edilir.

• Kan Tahlilleri: Kansızlık, globulin artışı, albümin/globulin oranındaki düşüş ve bilirubin yüksekliği araştırılır. Bu değişiklikler başka hastalıklarda da görülebilir.

• Görüntüleme: Ultrasonografi ve gerektiğinde röntgen ile sıvı birikimi, organ değişiklikleri ve büyümüş lenf düğümleri incelenir.

• Sıvı veya Doku Örneği: Biriken sıvının protein ve hücre yapısı değerlendirilir; uygun örnekte koronavirüs PCR veya antijen incelemesi yapılabilir. Sıvı yoksa etkilenmiş dokulardan örnek alınabilir.

• Bulguların Birleştirilmesi: Diğer hastalıklar değerlendirilerek tanı netleştirilir. Gerektiğinde doku incelemesi ve dokuda koronavirüs antijeninin gösterilmesiyle doğrulama yapılır.

Kedilerde FIP Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kedilerde FIP tedavisinin temelini, virüsün çoğalmasını baskılayan antiviral ilaçlar oluşturur. Günümüzde tedaviyle iyileşme mümkündür; ilaç seçimi, doz ve süre kedinin kilosuna, organ tutulumuna ve tedaviye yanıtına göre belirlenir.

1. Acil Sorunların Kontrolü: Solunum güçlüğü, susuzluk veya beslenememe varsa gerekli destek başlatılır. Solunumu bozan göğüs sıvısı boşaltılabilir.

2. Antiviral Tedavi: Ağızdan GS-441524 sık kullanılan seçeneklerden biridir. Ağızdan ilaç alamayan ağır hastalarda başlangıçta damar yoluyla remdesivir tercih edilebilir.

3. Destekleyici Bakım: İhtiyaca göre beslenme desteği, bulantı kontrolü, ağrı tedavisi veya nöbet ilaçları uygulanır.

4. Düzenli Kontroller: İştah, ateş, kilo ve kan değerleri izlenir. Kilo arttığında veya yanıt yetersiz kaldığında doz yeniden değerlendirilir.

5. Tedavi Süresi ve Tamamlanması: Antiviral tedavi yaklaşık 6–12 hafta, yani 42–84 gün sürer. Süreyi veteriner hekim kontrol bulgularına göre belirler, kedi iyi görünse bile ilaç kendiliğinden kesilmez.

Tedavi tamamlandıktan sonra belirtilerin tekrarlayıp tekrarlamadığı izlenir. FelineVMA, ilacın kesilmesine karar verirken kedinin genel durumunun ve kan tahlillerinin birlikte değerlendirilmesini önerir.

Kedilerde FIP Ne Kadar Yaygın?

FIP, feline koronavirüs enfeksiyonuna göre daha seyrektir. Cornell Üniversitesi, feline enterik koronavirüsle karşılaşan kedilerin yaklaşık %5–10’unda FIP gelişebildiğini belirtir. Bu oran tüm kedilerin %5–10’unun FIP olduğu anlamına gelmez.

Türkiye’den bir örnek olarak, Frontiers in Veterinary Science dergisinde yayımlanan İstanbul araştırmasında, incelenen kedilerin %90,9’unda koronavirüs antikoru saptanmıştır. Bu değer FIP sıklığını değil, çalışmadaki kedilerin virüsle karşılaşma oranını gösterir; Türkiye geneline uygulanamaz. Bunlar kurumsal bilgilendirme ve araştırma verileridir, ulusal FIP vaka istatistiği değildir.

Feline Koronavirüs ve FIP Hastalığı Arasındaki Fark

Feline koronavirüs bir virüstür; FIP ise bu virüsle ilişkili olarak bazı kedilerde gelişen sistemik hastalıktır. Koronavirüs enfeksiyonu çoğu zaman belirtisiz veya hafif seyrederken FIP’te organ hasarı gelişebilir.

Tablodaki bulaş ayrımında, FIP’le ilişkili yeni koronavirüs varyantlarına ait salgın bulguları da dikkate alınmalıdır.

FIP Hastalığı Kedilerden İnsanlara Bulaşır mı?

FIP’in kedilerden insanlara bulaştığına dair kanıt yoktur. Hastalıkla ilişkili feline koronavirüs, COVID-19’a neden olan SARS-CoV-2’den farklıdır. FIP tanısı nedeniyle kediyi insanlardan uzaklaştırmak gerekmez; kum temizliği sonrasında el yıkama gibi temel hijyen kuralları yeterlidir.

Kedi Sahipleri FIP Aşısı Yapmalı mı?

FIP aşısı, hastalığı önlemedeki etkinliği yeterince gösterilmediği için rutin aşı programlarında önerilmez. Aşının olası yararı, daha önce feline koronavirüsle karşılaşmamış kedilerle sınırlıdır. Ancak birçok kedi, aşının uygulanabildiği 16 haftalık yaştan önce virüsle enfekte olduğundan aşıdan beklenen fayda azalır. Bu nedenle FIP aşısı, hastalığa karşı güvenilir bir korunma yöntemi olarak görülmemelidir.